Het begint met een pluk. Je haalt een borstel door de vacht en er komt een wolk zacht, wollig haar mee die niet lijkt op de bovenlaag. Een week later ligt het huis er vol mee, plakt er een viltige laag tegen de huid en voelt je hond warm aan terwijl het buiten fris is.
Dat wollige spul is de ondervacht: de isolerende laag onder de ruigere dekharen. Twee keer per jaar wisselt je hond die laag compleet, en wat er los komt moet eruit. Blijft het zitten, dan vilt het samen tot een deken die geen lucht doorlaat en waar vocht in blijft hangen. Ondervacht verwijderen is daarom geen schoonheidsklus maar huidonderhoud.
Hieronder lees je welke honden een ondervacht hebben, wanneer de rui begint, met wat je werkt, en waarom scheren bijna altijd het verkeerde antwoord is.
Welke honden hebben een ondervacht?
Een dubbele vacht bestaat uit twee soorten haar met elk een eigen taak. De bovenlaag is ruig, recht en waterafstotend; die houdt regen, vuil en zon tegen. Daaronder zit een dichte, korte en gekrulde ondervacht die lucht vasthoudt en isoleert, zowel tegen kou als tegen warmte.
Je vindt die dubbele vacht vooral bij rassen die uit een koud klimaat komen of als werkhond buiten stonden: herdershonden, poolhonden, retrievers, sennenhonden en veel kruisingen daarvan. Steek je vingers in de vacht en voel je onder de gladde bovenlaag een zachte, wollige laag die terugveert, dan heeft je hond een ondervacht.
Honden met een krul- of wolvacht ruien juist nauwelijks; hun haar groeit door zoals bij mensen. Die hebben geen ondervachtbeurt nodig maar wel elke zes tot acht weken de trimmer, en dagelijks kammen tegen klitten.
Wanneer ruit een hond?
Het patroon is twee grote wisselingen per jaar. In het voorjaar, ruwweg maart tot mei, gaat de dikke winterondervacht eruit. In het najaar, september tot november, verdwijnt de dunnere zomervacht om plaats te maken voor de winterlaag. Elke wisseling duurt twee tot zes weken.
Bij honden die veel binnen zijn loopt dat ritme door elkaar. Kunstlicht en verwarming verstoren de seizoensprikkel, waardoor sommige honden het hele jaar door een beetje ruien in plaats van twee keer flink. Dat is niet zorgelijk, maar het betekent wel dat je nooit helemaal klaar bent.
Merk je de rui vooral aan hoeveel er in huis ligt, dan ben je eigenlijk al te laat. Het eerste signaal zit in de vacht zelf: die voelt doffer, de bovenlaag ligt minder glad, en als je met je vingers tegen de haarrichting in gaat komt er meer mee dan normaal.
Waarmee haal je de ondervacht eruit?
Het gereedschap moet twee dingen kunnen: door de bovenlaag heen komen zonder die te beschadigen, en het losse ondervachthaar meenemen. Een gewone borstel doet geen van beide. In de praktijk werk je met drie soorten:
- De ondervachtharkam. Een rij lange, ronde pennen die tussen de dekharen door tot op de wollaag komen. Dit is het werkpaard en meestal het enige dat je nodig hebt.
- De deshedder met mesje. Trekt in korte tijd veel los haar mee, maar snijdt bij te veel druk ook in de bovenlaag. Kort gebruiken en nooit over dezelfde plek blijven gaan.
- De slickerborstel. Voor de nabewerking en voor plekken waar de wol al begint samen te klitten.
Welke maat en pennenlengte bij de vacht van jouw hond past, zie je in ons overzicht van borstels voor de ondervacht. Bij een hele dikke vacht of een hond die er slecht tegen kan is een blazer of een elektrische borstel een alternatief: die trekt niet aan de huid maar blaast of zuigt het losse haar weg.
Zo pak je een ruibeurt aan
Doe dit buiten of in de gang, niet op de bank. Reken op tien tot twintig minuten en werk systematisch in plaats van overal een beetje.
- Ga eerst met een gewone borstel of kam door de vacht om oppervlakkige klitjes eruit te halen. Een ondervachtkam die op een klit stuit trekt hard, en dat wil je niet.
- Werk in banen van nek naar staart, steeds in de haarrichting mee. Til de vacht met je vrije hand op zodat de pennen tot op de huid komen.
- Maak het gereedschap leeg zodra het vol zit. Een volle kam glijdt en trekt in plaats van te pakken.
- Doe daarna de flanken, de broek en de staartaanzet. Daar zit de meeste ondervacht, en daar wordt het als eerste vilt.
- Sla de buik, de oksels en de liezen niet over, maar werk daar zachter: de huid is er dun.
Kom je een plek tegen waar de wol al aan elkaar zit, forceer dan niet. Werk zo’n vilt van de rand naar binnen los, of laat het bij de trimmer weghalen. Wat er verder bij een goede beurt komt kijken staat in onze uitleg over hoe vaak je je hond moet borstelen.
Waarom je een dubbele vacht niet moet scheren
Als het huis vol haar ligt is kortknippen een verleidelijke gedachte, en in de zomer komt daar het idee bij dat je hond het dan koeler heeft. Bij een dubbele vacht klopt geen van beide.
Die twee lagen samen vormen isolatie die in beide richtingen werkt. De bovenlaag houdt zonnestraling tegen, de ondervacht houdt een laagje lucht vast dat de huid op temperatuur houdt. Haal je dat weg, dan ligt de huid bloot voor zon en insecten en verlies je juist de bescherming tegen hitte.
Er komt iets bij dat blijvend is. Na het scheren groeit de zachte ondervacht meestal sneller terug dan de stugge dekharen. Het resultaat is een vacht waarin de wol de bovenhand krijgt: pluizig, sneller vies, en gevoeliger voor vilt dan daarvoor. Bij sommige honden herstelt dat na een paar jaar, bij andere nooit helemaal.
Uitkammen doet wel wat scheren belooft: het haalt de isolerende wollaag weg terwijl de beschermende bovenlaag blijft staan. Dat is precies de laag die je in de zomer kwijt wilt.
Wassen tijdens de rui: eerst kammen, dan pas water
Een bad kan de rui versnellen, want warm water en shampoo maken losse haren makkelijker los. Maar de volgorde is bepalend. Ga je met een vacht vol losse wol het water in, dan klontert dat haar samen tot matten die je er daarna nauwelijks nog uit krijgt.
Kam dus eerst zoveel mogelijk ondervacht eruit, was daarna, en droog goed door tot op de huid. Een vacht die aan de buitenkant droog aanvoelt maar onderin vochtig blijft is precies waar vilt en huidirritatie ontstaan. Hoe je die badbeurt praktisch aanpakt en wat je nodig hebt lees je bij het wassen van je hond in een hondenbad.
Kort samengevat
De ondervacht van je hond is een isolerende wollaag onder de dekharen, en die wisselt in het voorjaar en het najaar compleet. Wat loskomt moet eruit, want blijft het zitten dan vilt het tegen de huid aan. Je haalt het weg met een ondervachtharkam, in banen van nek naar staart, met je vrije hand de vacht optillend zodat je tot op de huid komt.
Doe het tijdens de rui dagelijks, tien minuten is genoeg. Scheer een dubbele vacht niet: je haalt er de bescherming mee weg en de vacht komt vaak slechter terug. En wassen doe je erna, niet ervoor.
Hoe lang duurt de rui bij een hond?
Twee tot zes weken per wisseling, twee keer per jaar. Bij honden die veel binnen zijn loopt dat ritme uit elkaar en ruien ze het hele jaar een beetje. Duurt het maandenlang overvloedig en zie je kale plekken of een rode huid, laat dat dan door je dierenarts bekijken.
Kun je te veel ondervacht weghalen?
Ja. Blijf je met een deshedder over dezelfde plek gaan, dan snijd je in de gezonde dekharen en trek je levend ondervachthaar mee. De vacht wordt dan dun en dof. Werk elke plek een of twee keer af en stop zodra er nauwelijks nog haar meekomt.
Helpt voeding tegen overmatig haarverlies?
Een vacht heeft eiwit en vetzuren nodig om stevig te blijven, dus bij een eenzijdig menu zie je dat terug in dof haar en meer verlies. Maar de seizoensrui zelf stuur je er niet mee bij: die wordt door daglicht en temperatuur bepaald. Twijfel je over het voer, bespreek dat met je dierenarts.
Mijn hond vindt de ondervachtkam vervelend. Wat nu?
Meestal komt dat door trekken aan de huid. Houd de vacht vast tussen de kam en de huid, werk in kortere sessies van een paar minuten, en begin op de flank in plaats van op de broek of de staart. Blijft hij het naar vinden, kies dan een kam met langere ronde pennen of een blazer, die trekt helemaal niet.
