Je hond krabt al dagen. Achter de oren, tegen de staartbasis, soms zo fanatiek dat hij er ’s nachts wakker van wordt. Je schuift de vacht opzij om te kijken, ziet een stukje roze huid en verder niets, en denkt: dan zal het wel geen vlooien zijn.
Dat is precies de conclusie die het vaakst fout is. Een vlo is twee tot drie millimeter groot, donkerbruin en razendsnel, en hij duikt bij het eerste licht dieper de vacht in. Vlooien herkennen doe je daarom niet door te zoeken naar het beestje zelf, maar door te zoeken naar wat het achterlaat. Met een kam, een vel wit papier en vijf minuten weet je het vrijwel zeker.
Hieronder staat hoe die twee tests werken, waar je moet kijken, welke signalen op de huid en in het gedrag erbij horen, en wat je doet als de uitslag positief is.
Waarom je zelden een vlo ziet, ook als je hond ze heeft
Vlooien zijn vleugelloze bloedparasieten die in de loop van hun evolutie hun vleugels zijn kwijtgeraakt; ze springen in plaats daarvan. Dat staat uitgelegd in het overzicht van de orde Siphonaptera, waar ook meteen duidelijk wordt hoe gespecialiseerd ze zijn in het leven tussen haren.
Belangrijker voor jou is waar ze zijn als je kijkt. De volwassen vlooien op je hond zijn maar een klein deel van het totaal. Het grootste deel van de populatie bestaat uit eitjes, larven en poppen, en die zitten niet op het dier maar in huis: in de mand, tussen de vloerdelen, in het tapijt en in de bank. Dierenartsen wijzen daar niet voor niets steeds op, want het verklaart waarom een probleem terugkomt als je alleen de hond behandelt.
Nog iets dat de zoektocht bemoeilijkt: de vlo die je hond bij zich draagt is meestal helemaal geen hondenvlo. Volgens de dierenartsen van Dierenziekenhuizen.nl is de overgrote meerderheid van de vlooien bij hond en kat de kattenvlo. Of je nu wel of geen kat hebt maakt daarbij weinig uit; het beestje is niet kieskeurig.
Hoe controleer je je hond op vlooien?
De betrouwbaarste zelftest is de kamtest, en die kost je vijf minuten. Je hebt een vlooienkam nodig: een metalen kam met tanden die zo dicht op elkaar staan dat een vlo er niet tussendoor kan, terwijl de haren dat wel kunnen. Een gewone borstel of een kam met wijde tanden werkt hier niet, hoe fijn hij ook aanvoelt.
Zo doe je het:
- Zet je hond op een gladde vloer of op een lichte handdoek, niet op tapijt. Wat eruit valt moet je kunnen zien.
- Kam tegen de haarrichting in, met de tanden tot op de huid. Werk in korte halen van een paar centimeter.
- Veeg de kam na elke haal af aan een vochtig wit papieren doekje en kijk wat erop achterblijft.
- Begin bij de staartbasis en werk naar voren. Doe daarna de buik, de liezen en achter de oren.
Je zoekt twee dingen: bewegende donkere puntjes, en kleine zwarte korreltjes die niet bewegen. Dat tweede is bijna altijd de winnende aanwijzing, want die korreltjes blijven liggen terwijl de vlo wegspringt.
Heeft je hond een dichte ondervacht, dan komt de vlooienkam daar niet zomaar doorheen. Werk in dat geval eerst de losse haren eruit met een borstel voor de ondervacht en doe de kamtest daarna. Anders kam je vooral dood haar en geen huid.
Vlooienpoepjes herkennen: de papiertest
Die zwarte korreltjes zijn vlooienpoepjes, en ze bestaan grotendeels uit verteerd bloed van je hond. Dat maakt ze te onderscheiden van gewoon vuil, en die test is simpel.
Leg de korreltjes op een wit papieren doekje en maak dat nat met een paar druppels water. Zand en stof blijven grijs of zwart. Vlooienpoepjes lopen binnen een halve minuut uit in een roodbruine of roestkleurige vlek, als een klein inktvlekje. Zie je die verkleuring, dan is de uitslag positief, ook als je geen enkele vlo hebt gezien.
Twijfel je? Herhaal het met een paar korreltjes tegelijk op een schone plek van het doekje. Eén korreltje geeft soms te weinig kleur om zeker van te zijn.
Waar zitten vlooien bij honden?
Niet overal even veel. Vlooien houden van plekken die warm zijn, waar de huid dun is en waar je hond er zelf slecht bij kan. In de praktijk vind je ze het vaakst op vier plaatsen:
- De staartbasis en de onderrug. Verreweg de meest voorkomende plek, en ook de plek waar je het eerst gaat kijken.
- De liezen en de binnenkant van de achterpoten. Warm, beschut en dun behaard.
- De buik. Vooral bij honden met weinig vacht op de onderkant.
- Achter de oren en in de nek. Hier zie je vaak de eerste krabplekjes.
De rug halverwege, de schouders en de poten leveren veel minder op. Begin dus niet daar, want een negatieve uitslag op de verkeerde plek zegt niets.
De signalen op de huid en in het gedrag
Naast de twee tests zijn er aanwijzingen die je zonder gereedschap ziet. De jeuk zelf komt niet van de beet maar van het speeksel van de vlo, en sommige honden reageren daar veel heftiger op dan andere. Bij een vlooienallergie kan één enkele beet al dagen jeuk geven, terwijl een andere hond met tientallen vlooien nauwelijks krabt.
Let op deze dingen:
- Krabben en bijten dat zich concentreert op de achterhand, niet verspreid over het hele lijf.
- Kale plekjes, roodheid of kleine korstjes, meestal net boven de staart.
- Onrust, vooral ’s avonds en ’s nachts.
- Zwarte korreltjes in de mand of op de plek waar je hond ligt, ook als je op de hond zelf niets vindt.
Dat laatste is een onderschat signaal. De mand is vaak eerder verdacht dan de vacht, want daar valt alles in wat je hond overdag meesleept.
Positieve uitslag: wat doe je nu?
Kammen alleen lost het niet op. Een vlooienkam is een detectiemiddel en een hulpmiddel om de vacht schoon te houden, geen behandeling. De volwassen vlooien die je eruit kamt zijn een fractie van wat er in huis rondloopt.
Voor de behandeling ga je naar je dierenarts of dierenapotheek. Zij bepalen welk middel past bij het gewicht, de leeftijd en de gezondheid van je hond, en of er andere huisdieren mee moeten. Bij de uitleg van Medpets, geschreven door een dierenarts, staat ook waarom ontwormen daar vaak bij hoort: een hond die een vlo oplikt kan er lintworm van krijgen, omdat de vlo daarvan de tussengastheer is. Dat is een reden om het niet zelf half aan te pakken.
Wat je daarnaast zelf doet, is de omgeving meenemen. Was manden, dekens en hoezen op zestig graden en zuig grondig, inclusief de randen en onder de meubels. En kam je hond de dagen erna dagelijks met de vlooienkam, zodat je kunt zien of het aantal afneemt. Dat is meteen je beste controle of de behandeling aanslaat.
Een badbeurt hoort er vaak bij, al is het maar omdat het opgeluchte lijf schoon aanvoelt. Doe dat wel in de juiste volgorde: eerst kammen, dan wassen. Een natte klit trekt namelijk samen en is daarna veel moeilijker uit te kammen, iets wat we uitgebreider beschrijven in onze uitleg over een hond wassen in een hondenbad.
Voorkomen dat het terugkomt
Vlooien zijn geen zomerprobleem meer. Door de verwarming loopt de cyclus in huis het hele jaar door, met een piek in de nazomer en het najaar wanneer de eitjes die buiten zijn afgezet massaal uitkomen. Augustus tot en met oktober is daarom het seizoen waarin de meeste mensen erachter komen.
Twee gewoontes helpen het meest. Kam je hond wekelijks even met de vlooienkam, ook als er niets aan de hand lijkt; je ontdekt een beginnend probleem dan weken eerder. En houd de plekken waar je hond ligt in de gaten, want daar zie je de eerste korreltjes meestal eerder dan in de vacht.
Kort samengevat
Vlooien herkennen draait om twee tests, niet om scherp kijken. De kamtest met een vlooienkam over de staartbasis, buik, liezen en achter de oren levert de korreltjes op; de papiertest met een nat wit doekje vertelt je of die korreltjes vlooienpoep zijn. Kleuren ze roodbruin uit, dan is het raak, ook zonder dat je één vlo hebt gezien.
Vind je iets, behandel dan niet op eigen houtje maar leg het voor aan je dierenarts, en pak tegelijk de mand, de dekens en de vloer aan. Kammen blijft daarna je thermometer: neemt het aantal korreltjes af, dan werkt het. Welke kam je verder nodig hebt hangt af van de vacht: voor een lange vacht kies je iets anders dan voor een korte vacht.
Kan ik vlooien van mijn hond krijgen?
Een vlo kan een mens bijten, meestal rond de enkels en onderbenen, maar hij vestigt zich niet op je. Mensen zijn geen geschikte gastheer, dus je krijgt er geen blijvende vlooien van. Bijtjes bij jezelf zijn wel een sterk signaal dat er in huis een populatie zit.
Hoe vaak moet ik mijn hond met een vlooienkam controleren?
Eén keer per week is genoeg om een beginnend probleem op tijd te zien. In de nazomer en het najaar, wanneer de meeste eitjes uitkomen, is twee keer per week verstandiger. Behandel je op dit moment tegen vlooien, kam dan dagelijks om te volgen of het aantal afneemt.
Werkt een vlooienkam ook bij een hond met een dikke vacht?
Alleen als je eerst de losse ondervacht eruit haalt. De tanden van een vlooienkam staan zo dicht op elkaar dat ze in een dichte vacht blijven steken en de huid nooit bereiken. Borstel dus eerst de ondervacht los en doe de kamtest daarna, anders kam je vooral dood haar.
Mijn hond krabt maar ik vind niets. Kan het toch een vlo zijn?
Ja. Bij een vlooienallergie geeft één enkele beet al dagenlang jeuk, terwijl er op dat moment geen vlo meer op je hond zit. Vind je wel korreltjes die roodbruin uitlopen op nat papier, dan is dat voldoende bewijs. Blijft de jeuk zonder enige aanwijzing aanhouden, laat de huid dan door je dierenarts bekijken, want er zijn meer oorzaken dan vlooien.
